oorlog pacific
De achterdeur

naar de oorlog

 
 

F.D. Roosevelt wilde - hoe dan ook - aan de Europese oorlog deelnemen. Hij lokte Japan naar Pearl Harbor terwijl de US Navy middels Purle het Japanse diplomatie zendverkeer decodeerde.


1.
Japan ontwaakt

2.China verdeeld en verscheurd

3.Roosevelt gaf een nieuw tijdperk

4.Positie Duitsland in Pacific

5.Roosevelt zoekt toegang tot Europese oorlog

6Pearl Harbor als lokaas


1. Japan ontwaakt

Matthew Perry
Het Japanse eilandenrijk had zich vergaand van de buitenwereld geïsoleerd totdat in het jaar 1854 een  Amerikaans flottielje onder leiding van commodore Matthew Perry de openstelling van het land afdwong. In Japan heerste, net als in China, tot in het midden de 19-de eeuw een middeleeuwse feodaal-agrarische clan die van de zegeningen van de industriële  revolutie nog nauwelijks iets vernomen had. De ogenschijnlijke overwegend westerse techniek en organisatie waren de aanleiding de Japanse feodale aristocratie middels een revolutie van bovenaf te moderniseren en een industrialisering te weeg te brengen. Reeds 50 jaar later was Japan in staat de
Mantsjoerije
Europees/Aziatische grootmacht Rusland in de problemen te brengen door hun te land en ter zee vernietigende militaire nederlagen te bezorgen. In de Russisch/Japanse oorlog 1904 - ‘05 streden beide machten om de heerschappij over Noordoost China Mantsjoerije>>. De overwinning van het Japanse leger bij de plaatsen Mukden, Liaoyang en Port Arthur, maar vooral de overwinning van de zeeslag door
Heihachiro Togo
Admiraal Heihachiro Togos bij Tsushima op 27 / 28 mei 1905 markeerden de opkomst van Japan als een moderne grootmacht. Japan zag het als een recht - evenals de andere grootmachten in het tijdperk van het koloniale imperialisme - om zich van grondstoffen en afzetmarkten te verzekeren in de onderontwikkelde gebieden in deze regio. Het Japanse eilandenrijk beschikte over weinig natuurlijke hulpbronnen, terwijl haar bevolking snel groeide. Op grond van de geografische ligging, de economische onderontwikkeling en de politieke zwakte van China poogde Japan het Noordoosten van dit land - in hoofdzaak Mantsjoerije - evenals het Koreaanse schiereiland als haar natuurlijke invloedssfeer te beschouwen.


2. China verdeeld en verscheurd

Opiumoorlog
Het Keizerrijk China was tijdens de eerste Opiumoorlog van 1839 - 1842 door de Europese grootmachten een half-koloniale status opgedrongen. Groot Brittanië, Frankrijk, Portugal, Duitsland, Rusland en Japan verschaften zich talrijke voorrechten in dit land. Belangrijke kustplaatsen als Hongkong, Macao, Shanghai, Port Arthur, Tsingtao en het eiland Taiwan werden door de koloniale machten in bezit genomen of onder hun bestuur gesteld. Rond de eeuwwisseling (1900) hadden de grootmachten China feitelijk in invloedsgebieden opgedeeld. Alleen de Verenigde Staten hadden er van afgezien om van China
John Hay
steunpunten of pachtgronden te eisen. In tegenstelling tot de Europese machten en Japan traden de USA in China niet als koloniale macht op maar stelden zich meer op als welwillende schaakmeesters in Chinese belangen. In de herfst van 1899 opperde de Amerikaanse minister van BuZa John Hay de eis dat alle met China handeldrijvende staten in alle delen van het land gelijke kansen moeten krijgen om handel te drijven. Daarmee had het Department of State het principe van de “geopende deur” geformuleerd. Daarmee streefden zij naar de mogelijkheid van een ongehinderde handel met China, en dat zou in de volgende decennia het centrale motief worden van de Amerikaanse Verre Oosten Politiek.


Theodore Roosevelt
De Verenigende Staten hadden Japan met het Root-Takahira-verdrag van 30 november 1908 de vrije hand in Mantsjoerije  gegeven, waar tijdens de Russisch-Japanse oorlog 1904 - ‘05 de Japanse troepen aanwezig waren. President Theodore Roosevelt zelve stelde voor aan Japan om zich in Noordoost China permanent te vestigen. Dit om de expansie van Rusland te beteugelen in het Verre Oosten. Ongeacht de politiek van Theodore Roosevelt bekeken de Amerikaanse zakenwereld de Japanse hegemonie in Mantsjoerije met argusogen omdat zij vreesden van de Chinese markt verdrongen te worden.


Gezien het feit dat China op een meer dan 4000 - jarige geschiedenis kon terugblikken en een hoogstaande cultuur had voortgebracht ervoeren de nationaal-bewuste
Sun Yat-sen
Chinezen de toestand van hun land begin 20ste eeuw als vernederend. In het jaar 1905 legde de arts Dr. < in het Japanse Exil de basis voor de Chinese Revolutiebond. Deze streefde het doel na China van de dubbele onderdrukking door de Ching - Dynastie in  Mantsjoerije en koloniale mogendheden te bevrijden, een door een parlement geregeerde republiek op te richten en een omvangrijke sociale hervorming naar Westers model door te voeren. Na meerdere mislukte pogingen voor een opstand kwam het in oktober 1911 tot een bredere opzet die tenslotte tot de ondergang van de Ching - Dynastie leidde. Op 25 december 1911 werd Sun Yat-sen door een snel bij-een geroepen parlement in Nanking provisorisch tot president van de Republiek China gekozen. In februari 1912 droeg hij zijn ambt over aan de keizerlijke militaire bevelhebber Maarschalk Yuan Shikai>>
Yuan Shikai
, die zich spoedig daarna als een dictator ontpopte. Na de dood van  Yuan Shikai , midden 1916, viel China uiteen in zijn op zichzelf staande provincies die door militaire machthebbers, de zgn. “Warlords”, met hun privé legers beheerst werden. In augustus 1912 was uit de Chinese Revolutiebond de nationalistische volkspartij, de Kuomintang, voortgekomen waarvan Sun-Yat-sen een omstreden leider was. In het jaar 1917 richtte Sun Yat-sen in
Warlords
de Zuid-Chinese stad Kanton een contra-regering op, gericht tegen de noordelijke “Warlords” en verhief deze regering in 1920 tot de Nationale Chinese regering. Zijn doel was om China vanuit Kanton onder controle van de Kuomintang te brengen, de politieke eenheid van het land te herstellen en een groter intern hervormingsprogramma te verwezenlijken. Gelijktijdig wilde Sun Yat-sen een einde maken aan de privileges van de koloniale machthebbers en van China een gelijkberechtigde grootmacht te maken. Hoewel een burgerlijke nationalist, was Sun Yat-sen van het succes van Lenin en de Bolsjewieken in Rusland zodanig onder de indruk dat hij in januari 1923 met Moskou een overeenkomst voor samenwerking van de Kuomintang met de Sovjetunie sloot. Involgen deze overeenkomst stuurde Moskou adviseurs naar Kanton, die het partij-apparaat en het partij-leger naar Russisch voorbeeld reorganiseerden. Bovendien leverde de Sovjetunie een aanzienlijke hoeveelheid wapens. De leiders in Moskou hoopten met de hulp aan de burgerlijke nationale revolutie van Sun Yat-sen de positie van de koloniale machten te ondermijnen en bovendien de basis voor een Socialistische Revolutie in China te kunnen leggen. Op aanwijzing van Moskou trad de in 1921 opgerichte Communistische Partij China in een coalitie met de Kuomintang met het doel de Nationalisten onder de voet te lopen en op een dag zelf naar de macht te grijpen.


Chiang Kai-shek
Na de dood van Sun Yat-sen in maart 1925 werd generaal Chiang Kai-shek tot één der belangrijkste leiders van de Kuomintang. Chiang Kai-shek maakte zich over de bedoelingen op langere termijn van de Chinese Communisten geen illusies. In april 1927 greep hij de opstand van de Shanghaier commune aan als aanleiding om met zijn communistische coalitiepartners te breken en middels inzet van militair geweld zijn positie binnen de Kuomintang te verstevigen. Nationalistische troepen verstikten de commune van Shanghai in een bloedbad, en gelijktijdig beëindigde Chiang Kai-shek de samenwerking met Moskou. De Chinese communisten moesten ondergronds gaan of zich naar afgelegen gebieden in het binnenland terugtrekken, waar zij uit agrarische partizanen een eigen strijdkracht opbouwden, een agrarische revolutie doorvoerden en “Sovjetgebieden” vestigden. Een wereld-historische betekenis zou het “Sovjetgebied” in de provincie Kiangsi krijgen, die onder de leiding van een voormalige leraar uit Hunan, genaamd Mao Tse-tung>>
Mao Tse-tung
, stond. Tijdens het verloop van “ de Grote Mars” die begon in juli 1926, sloten vele midden- en noord Chinese “Warlords” zich bij het Nationaal-revolutionaire leger van Chiang Kai-shek aan. Begin juli 1928 konden de gezamenlijke legers Peking bezetten. Daarmee vielen alle Chinese gebieden ten zuiden van de Chinese Muur onder de heerschappij van de Nationale regering in Nangking. Reeds in maart 1927 hadden de troepen van Chiang Kai-shek Nanking ingenomen, waar naar toe de Kuomintang de zetel van hun Nationale regering verplaatste.  De loyaliteit van veel “warlords” aan Chiang Kai-shek was op zijn minst dubieus. En in de volgende jaren zou het tot een serie van grote opstanden komen die door regelrechte veldtochten neergeslagen werden of middels compromissen werden opgelost.


Chang Tso-lin
Meer als ooit te voren heersten chaos en anarchie in grote delen van China. Alleen in het door Japan gecontroleerde Mantsjoerije tekende zich enige mate geordende verstandhoudingen af. Maar ook in Mantsjoerije was de situatie gecompliceerd en was er naast de Japanners ook een Chinese “warlord”, de Maarschalk Chang Tso-lin, met zijn privé-leger.


Het Japanse optreden als koloniale macht leverde onvermijdelijk de weerstand van de Kuomintang op, die het juist als haar belangrijkste taak zag om China van iedere vorm van koloniale heerschappij te bevrijden. Toen het generaal Chiang Kai-shek lukte steeds grotere delen van China onder zijn heerschappij te krijgen wekte dit onrust in Japan op. Immers; het was te voorzien dat de nieuwe Chinese Nationale regering steeds meer nadruk zou leggen op de eis betreffende te terugtocht van alle koloniale machten, hoe dan ook. De Japanners hielden de zeggenschap over Mantsjoerije om economische redenen voor noodzakelijk. En de radicale nationalisten in het Japanse leger eisten juist de uitbreiding van de Japanse invloed over een groter gebied van Noord China. In 1931-’32 werd op initiatief van de Japanse militairen de satellietstaat Mandschukuo opgericht en daarmee werd Mantsjoerije definitief uit het Chinese staatsverband gerukt. De Chinese Nationale regering in Nanking was te zwak om zich tegen deze annexatie te weren. Maar de verstandhouding met de Japanners kwam vanaf nu zwaar onder druk te staan.


slag bij de Marco-Polo Brug
Gerichte provocaties en acties door radicale Nationalisten tegen het Japanse leger in China resulteerden op 5 juli 1937 in een schietpartij tussen Japanse en Nationale Chinezen bij de Marco-Polo Brug bij Peking. De volgende escalatie van militair geweld en foute politieke inschattingen van zowel Nanking als van Tokio leidden spoedig tot een oorlog die tot september 1945 zou duren. In 1937-’38 veroverde het Japanse leger de Chinese kustprovincies met het belangrijke handelscentrum Shanghai en de regeringshoofdstad  Nanking. De Nationale regering van Chiang Kai-shek moest zich naar het binnenland terugtrekken, waar zij de oorlog op kleinere schaal kon voortzetten.


lange mars
Twee jaar daarvoor, 1935, had Chiang Kai-shek de Chinese Communistische Partij en het Chinese Rode leger uit het “sovjetgebied” van Kiangsi verdreven. Onder een voortdurende achtervolging dreven Nationalistische troepen het Rode Leger voor zich uit en dwongen hen zich al vechtende terug te trekken naar Noord China. Deze terugtocht, de legendarische “Lange Mars” , voerde middels ongekende inspanningen over 12.500 km meest onbegaanbare wegen door 11 provincies en eindigde in oktober 1935 in het saaie en afgelegen Shensi. Van de 300.000 Rode Soldaten en partijlieden, die in Kiangsi de mars aanvingen bereikten onder de leiding van Mao Tse-tung slechts enkele tienduizenden Shensi. Zowel Chiang Kai-shek als ook enige vooruitziende Japanse militaire leiders zagen in dat de Japans-Chinese oorlog op den duur de Communisten in de kaart zouden spelen.


3. Roosevelt gaf een nieuw tijdperk

In de herfst van 1932 werd Franklin Delano Roosevelt
Franklin Delano Roosevelt
tot de 32-ste president van de Verenigde Staten gekozen. Roosevelt was, zoals bij Amerikaanse presidenten gebruikelijk is, de politieke vertegenwoordiger van een alliantie van belangengroepen binnen de USA. In dit geval het hightech / vrije handel- & media-blok, die zich voor een interne liberale politiek, sociale partnerschap en internationale samenwerking inzette. Eén van de belangrijkste buitenlandse politieke doelen was de wederopbouw van de vrije wereldhandel, die als gevolg van de wereldcrisis grotendeels ingestort was. Daarbij had Roosevelt grote verwachtingen van een toenadering met de Sovjetunie. De Sovjetunie
Josef W. Stalin
leek door haar grootte en de sinds 1929 door Josef W. Stalin geforceerde industrialisering een ideale handelspartner te zijn voor de USA. De ontsluiting van Siberië wekte bij Roosevelt en veel economen de gedachte dat de verovering van het “Wilde Westen” daar herhaald zou kunnen worden.

De ontsluiting van dat “Wilde Westen” had de V.S. van haar kant met een schijnbaar grenzeloos conjunctuurprogramma samengesteld. President Roosevelt en de zijnen geloofden dat met het doordringen van de Sovjetmarkt door de VS-economie de wereldcrisis definitief en voor langere duur overwonnen zou zijn. Een nauwe samenwerking met de Sovjetunie was daarom voor Roosevelt en de zijnen een primair doel in hun buitenlandse en economische politiek. Wat betreft de zo hoopvolle verwachtingen van de Chinese markt zagen de economen van de USA intussen in dat dit een kwestie van de lange termijn zou worden vanwege de tradities aldaar.

Gelijktijdig sprak president Roosevelt zich openlijk uit over de inrichting van een nieuwe wereldorde onder Amerikaanse leiding. Om de “wereldvrede” de garanderen zouden de VS, Groot Brittanië met haar wereldrijk, de Sovjetunie en China in de toekomst nauw samenwerken en gezamenlijk als
New Deal
“Wereldpolitie” tegen stoor-elementen optreden. De fascistische of half-fascistische “midden-machten”  Duitsland, Italië en Japan waren met hun eisen voor gelijke berechting en herstel in de ogen van Roosevelt niet voor rede vatbare tegenstanders van de internationale liberaal-democratie en stoor-elementen van de wereldvrede. De internationale Marxisten-Leninisten in Moskou benaderde de president daarentegen als potentiële bondgenoten in zijn bedoelingen. Hij was er van overtuigd dat het Sovjetregiem zich in de richting van een democratie zou ontwikkelen, terwijl de USA in het kader van de “New Deal” het binnenlandse hervormingsprogramma van Roosevelt zekere socialistische kenmerken aannam.


In het Japans-Chinese conflict volgde de Roosevelt-administratie de traditie van de Amerikaanse Oost-Azië politiek en namen een duidelijke pro-Chinese houding aan. Toen in juli 1937 toch de Japans - Chinese oorlog uitbrak verklaarde de VS zich neutraal tot teleurstelling van Generaal Chiang Kai-Shek en wees het verzoek van een diplomatieke bemiddeling af. Roosevelt vreesde de oppositie van de isolationistische meerderheid in het Congres, die op grond van de slechte ervaringen met de Amerikaanse interventie in de Eerste Wereldoorlog ieder buitenlands avontuur met een diep wantrouwen benaderde.


Roosevelt gebruikte in ieder geval de speelruimte voor zijn handelen die hem ter beschikking stond, namelijk de openbare redevoeringen en de invloed van de liberaal-democratische media. Op 5 oktober 1937 riep Roosevelt in Chicago daarom op om de “agressor-staten” in “quarantaine” te stellen, d.w.z. hen politiek en economisch te isoleren en daarmee op den duur een wisseling van regime in deze landen te bewerkstelligen. Ook al wees het Congres en de pers deze redevoering in meerderheid af, het was in ieder geval een ondubbelzinnige oproep voor een strijd tegen de “gansternaties” Japan, Italië en Duitsland.


4. Positie Duitsland in Pacific

Omdat Japan tot de geallieerden van de Eerste Wereldoorlog behoorde, heeft zich daarna de Duitse Oost - Azië politiek, sinds de midden twintiger jaren, op China geconcentreerd en met militaire adviezen en wapenleveranties een belangrijke bijdrage tot de modernisering van de Nationale Chinese Strijdkrachten geleverd. Tussen Berlijn en Nanking vormde zich een bijzondere verstandhouding, terwijl gelijktijdig onder het voorteken van het Anti-communisme een Duits - Japanse toenadering volgde.

De uitbraak van de Japans - Chinese oorlog in juli 1937 stond de Duitse rijksregering voor een ernstig dilemma, omdat het graag met beide staten een goede verstandhouding wenste. De Duitse militaire missie bij de Kuomintang bewees zich nu als een zware belasting voor de verstandhouding met Japan. Dit in het bijzonder omdat de leider van deze militaire missie, Generaal
Generaal von Falkenhausen
Alexander von Falkenhausen, zich niet te grazen liet nemen door de Japanners. In de grote slag om Shanghai in de late-zomer / begin herfst 1937 leidde hij hoogst persoonlijk de operatie van de Chinese Nationalistische troepen en bracht de Japanners grote verliezen toe. Na heftige protesten uit Tokio werd de Duitse militaire missie spoedig afgebroken.

Een diplomatieke bemiddelingsactie van de Duitse rijksregering voor het herstel van de vrede mislukte, wat zowel voor de Chinese Nationalistische regering als voor Japan, als ook voor Duitsland op den duur verstrekkende nadelige gevolgen zou hebben. Een succes van de Duitse bemiddeling zou de heerschappij van Chiang Kai-shek en de Kwomintang gestabiliseerd hebben en zeer waarschijnlijk de latere overwinning van Mao Tse-tung in de Chinese burgeroorlog hebben verhinderd, het was Japan bespaard gebleven zich in China dood te vechten, en het had president Roosevelt veel moeilijker gemaakt om Duitsland en Japan als “gangsternaties” uit te schilderen en de Amerikaanse opinie tegen hen te mobiliseren.


5. Roosevelt zoekt toegang tot Europese oorlog

Na de nederlaag van Frankrijk in juni 1940 beheerste Duitsland het Europese continent vanaf de Atlantische kust tot de grenzen van de Sovjetunie. Met de middelen die president Roosevelt ter beschikking stonden - zoals campagne in de media en economische sancties - was een val van Hitler niet te bewerkstelligen. Dit was alleen mogelijk als de USA zelf aan de oorlog zou gaan deelnemen. Winston Churchill had reeds in september 1939 het voorstel gedaan dat Amerika via de omweg middels een oorlog met Japan bij het Europese conflict betrokken kon worden.


Na zijn herverkiezing in november 1940 intensiveerde president Roosevelt zijn politiek van gerichte neutraliteitschendingen tegenover het Derde rijk. Maar zonder toestemming van het Congres kon Roosevelt geen oorlog aan andere naties verklaren. En deze toestemming was aangezien het heersende isolationisme in het congres niet te verwachten zolang er geen Amerikaans territorium of Amerikaanse oorlogsbodems aangevallen werden.


De Amerikaans - Japanse betrekkingen hadden zich intussen voor de achtergrond van de Japans - Chinese oorlog nog verder verslechterd. In juli 1939 had Washington de uitvoer van vliegtuigen en
3-mogendheden-pakt
wapenonderdelen naar Japan verboden. Begin 1940 volgden meer tegen Tokio gericht uitvoerbeperkingen.

De Amerikaanse ambassadeur in Tokio, Joseph Grew, waarschuwde in de herfst van 1939 dat de economische sancties, in het bijzonder een exportverbod voor aardolie Japan ertoe zou dwingen de benodigde grondstoffen in de Britse en Hollandse koloniën in Zuidoost Azië desnoods met geweld zou gaan halen. De enige oliebronnen in dit gebied lagen in Nederlands Indië, het huidige Indonesië. Om Japan van een dergelijk voornemen af te schrikken liet Roosevelt in januari 1940 de Pacific-vloot van Californië naar Pearl Harbor bij Hawaï verschepen.


purple decodeermachine
Als antwoord op de toenemende Amerikaanse druk sloten Duitsland, Italië en Japan op 27 september 1940 een 3-mogendheden-pakt. Met dit verdrag werd overeen gekomen dat in het geval dat de VS één van de 3 staten zou aanvallen, de andere 2 partners terstond de VS de oorlog zouden verklaren. Daardoor zou de VS gedwongen zijn om haar krachten te verdelen over Europa en het Verre Oosten. Het 3-mogendheden-pakt was bedoeld als een afschrikking voor de VS, maar daadwerkelijk opende het voor Roosevelt de “achterdeur naar de oorlog”


6. Pearl Harbor als lokaas

De nu volgende gebeurtenissen die naar de catastrofe van Pearl Harbor en de Amerikaanse entree naar de oorlog leidden werden onmiddellijk na de oorlog - tussen november 1945 en mei 1946 - diepgaand door een onderzoekscommissie van het Amerikaanse Congres onderzocht. De “Joint Congressional Commite on the Investigation of the Pearl Harbor Attack” . Meer als 90 % van wat ons bekend is over de toenmalige gebeurtenissen is terug te voeren op de resultaten van dit Congres-onderzoek. De uitkomsten van dit onderzoek waren dermate beladen met schandalen dat het 2 verschillende rapporten opleverde. nl. “Majority Report” van de Democratische meerderheid en het “Minority Report” van de Republikeinse minderheid. In het “minderheidsrapport” werden president Roosevelt en zijn kring voornamelijk als de schuldigen voor de tragedie van Pearl Harbor genoemd.


x
In augustus 1940 was het de Amerikaanse krypto-analysten gelukt de belangrijkste Japanse codes , de zgn “Purple code” te kraken. Vanaf midden 1941 was de Amerikaanse decodering in staat de zendberichten tussen het Japanse ministerie van BuZa en de Japanse ambassadeurs - vooral die in Washington - af te luisteren en te decoderen. Deze gemeenschappelijke onderneming van de US-Army en US-Navy was streng geheim en had de codenaam “Magic”. Vanaf dat moment konden president Roosevelt en BuZa-minister Cordell Hull
>> de opdrachten van het Japanse BuZa-ministerie aan de ambassadeur in Washington alsmede de antwoorden naar Tokio constant meelezen.

Op 21 juli 1941 begonnen de Japanse troepen met de bezetting van het zuidelijke deel van Frans-Indochina. President Roosevelt hanteerde dit als reden om op 25 juli alle Japanse tegoeden in de USA te bevriezen en de volgende dag een olie-embargo tegen Japan in te stellen. (embargo van olie uit Nederlands Indië dus)  Op 31 juli zond Tokio aan haar ambassadeur in Washington, admiraal Nomura, het bericht dat een olie-embargo Japan ertoe zou dwingen de olie-bronnen in Nederlands Indië te bezetten. Dit zendbericht werd door de Amerikanen onderschept en gedecodeerd. Al reeds in april 1941 hadden de regeringen van de VS, het Britse Gemenebest en de Nederlandse regering in ballingschap in Londen in het geheim een overeenkomst gesloten die voorzag in een gemeenschappelijk militair optreden tegen Japan in het geval van een Japanse aanval op de Britse- of Nederlandse koloniale bezittingen. Deze afspraak was Japan in principe bekend.

Op de zgn “Atlantic-conference” die begin augustus 1941 voor de kust van New Foundland plaatsvond, beloofde president Roosevelt Premier Churchill dat de VS spoedig in het Verre oosten in oorlog zou treden. Daarop verklaarde Churchill op 27 januari 1942 voor het Britse Lagerhuis:

“ Tijdens de Atlantic-Conference heb ik deze vraag met Mr Roosevelt besproken. Sindsdien is het zo goed als zeker dat de VS - ook wanneer het zelf niet wordt aangevallen - aan de oorlog in het Verre Oosten zal gaan deelnemen. Daarmee is de eindoverwinning veiliggesteld..... ... We zullen in deze verwachtingen niet door de  gebeurtenissen teleurgesteld worden...In de loop der tijd groeit het besef dat we niet alleen moeten strijden in het geval dat Japan in de Pacific oorlog gaat voeren.”


Vanwege de toespitsing naar een Amerikaans - Japanse crisis stelde Tokio in augustus een topconferentie voor tussen de Japanse premier Fumimaro Konoye en president Roosevelt. Dit was een buitengewoon voorstel en de Amerikaanse ambassadeur in Tokio, Grew, bepleitte nadrukkelijk de acceptatie van dit voorstel. De president twijfelde, doch BuZa-minister Hull verwachtte niets van een dergelijke top en kon daarover zijn mening doordrukken.

Roosevelts hoofddoel was de entree van de VS in de oorlog tegen Duitsland. In dat kader had de president geprobeerd op de Atlantische Oceaan - waar een heftige strijd tussen Duitse duikboten en Britse escorte-vaartuigen  gaande was - een ernstig voorval tussen Duitse en Amerikaanse zeestrijdkrachten uit te lokken. Een openlijk gevecht had mogelijk tot een Duitse oorlogsverklaring aan de USA kunnen leiden of een Amerikaanse oorlogsverklaring aan Berlijn gerechtvaardigd. Maar de Duitse Kriegsmarine ging op bevel van Hitler alle provocaties uit de weg en nam de ernstige nadelen, daaraan verbonden, op de koop toe.

Op 11 september gaf Roosevelt de US-Navy het bevel om te schieten op Duitse duikboten, waarmee op de Atlantische Oceaan een onverklaarde oorlog tussen het Duitse rijk en de VS heerste. Maar Hitler herhaalde zijn bevel waarna Duitse duikboten ieder gevecht met Amerikaanse schepen uit de weg gingen en alleen uit zelfverdediging terug mochten schieten.

Omdat van Hitler dus geen oorlogsverklaring te verwachten was bleef voor Roosevelt alleen de omweg via Japan over.

Het stilvallen van de Japans - Amerikaanse onderhandelingen leidde op 16 oktober tot een Japanse regeringswisseling, het kabinet Konoye werd door een militaire regering onder generaal Hideki Tojo afgelost. Omdat het Japanse industrieel-potentieel - toen der tijd - 10 % van het Amerikaanse uitmaakte zagen ook deze hoge militairen in dat een Japanse overwinning tegen de USA er niet in zat. De opperbevelhebber van de Verenigde
Keizerlijke Vloot, admiraal <, die de USA vanuit eigen waarneming kende zou tegen Konoye gezegd hebben:

“ Als U zegt dat het zo zijn moet dan kunnen wij een half of een heel jaar de strijd volhouden, maar als het 2 of 3 jaar duurt kan ik nauwelijks geloven in een succesvolle  afloop”. In de hoop om op het laatste moment tot vergelijk te komen met de VS liet Generaal Tojo de diplomaten verder onderhandelen, terwijl gelijktijdig de Japanse oorlogsvoorbereidingen de hoogste prioriteit kregen. Ook de nieuwe Japanse regering prefereerde een oplossing door onderhandelen boven een oorlog met de VS. Op 1 november traden in Tokio vertegenwoordigers van het Kabinet en de militaire leiding in een conferentie. In het middelpunt van de discussie stond de kritische toestand van staal en olie-voorraden. De militairen argumenteerden voortzetten van het embargo van de VS, Groot Brittanië en Nederland  tegen Japan de economie stap voor stap zal ontwrichten. Aan het einde van de conferentie heerste algemeen de opvatting dat wanneer de onderhandelingen met Washington mislukken een oorlog de enige uitweg is. Op 4 november melde een radio-telegrambericht uit Tokio aan de Japanse ambassadeur in Washington: ”De betrekkingen tussen Japan en de VS hebben nu de grens bereikt.... De verhoudingen zowel binnen als buiten ons keizerrijk zijn zo gespannen dat een verdere vertragingen niet meer mogelijk is. Met onze oprechte inspanningen om tussen het keizerrijk Japan en de VS vreedzame betrekkingen te onderhouden, hebben wij besloten nog eenmaal een poging te doen de gesprekken voort te zetten, maar dat is onze laatste poging..... Wanneer we niet spoedig een overeenstemming zullen bereiken dan worden de gesprekken - hoe zeer het ons spijt - met zekerheid afgebroken. Dan zullen de betrekkingen tussen onze beide naties zich inderdaad op de rand van de afgrond bevinden“. Te gelijkertijd waarschuwde generaal Chiang Kai-shek minister Hull indringend voor voor het sluiten van een Japans-Amerikaanse overeenkomst, omdat juist daarmee het moreel van het Chinese leger en het Chinese volk tot op de grondvesten zal doen schudden en verdere weerstand onmogelijk gemaakt zou worden.


Op 5 november deelde het Japanse ministerie van BuZa haar ambassadeur in Washington - admiraal
Kichisaburō Nomura - mede dat 25 november de uiterste termijn is voor een oplossing middels onderhandelingen. Ook dit telegram werd door de Amerikanen onderschept en gedecodeerd. Het betekende niets anders dan dat het na deze datum een oorlog onvermijdelijk was. Midden november 1941 stuurde het Japanse ministerie van BuZa een extra diplomaat -
Saburo Kurusu - ter ondersteuning van admiraal Nomura naar Washington. Kurusu was met een Amerikaanse gehuwd en gold als uitermate Amerika-vriendelijk. Op 20 en 21 november legden Nomura en Kurusu bij de State Department een laatste onderhandelings-aanbod voor. De Japanners stelden een 6 maanden durende afkoelingsperiode voor die de nodige tijd zou geven om een alles omvattende oplossing te vinden. Bovendien toonde Japan zich bereid zich van het 3-mogendheden-pakt met Duitsland en Italië te distantiëren. Kurusu verklaarde tegen BuZa-minister Hull dat Tokio zich waarborgt de verplichtingen van dit verdrag “vrij en onafhankelijk” te interpreteren. Op de volgende dag ontvingen Nomura en Kurusu uit Tokio een instructie die inhield dat de deadline 4 dagen is verschoven. Een afsluiting moest op zijn laatst op 29 november bereikt worden. “Schuw geen enkele moeite en probeer het gewenste resultaat te bereiken..... Deze keer is het ernst dat de eindtermijn absoluut niet meer verschoven kan worden. Daarna zullen de dingen automatisch hun weg volgen.”


Ook dit bericht werd door de Amerikanen onderschept en gedecodeerd. De inhoud duidde op niet mis te verstane wijze dat het na 29 november tot een oorlog zou komen. Daadwerkelijk vertrok op 25 november een flottielje van Japanse vliegdekschepen naar het doel Pearl Harbor.

In de namiddag van de 25-ste troffen minister van BUZA Hull, minister van marine
Frank Knox, minister van oorlog Henry Stimson
, General
George Marshall en Admiraal Harold Stark elkaar met president Roosevelt in het Witte Huis voor nader overleg. Op grond van de door “Magic” gedecodeerde Japanse berichten wisten de aanwezigen dat de 29-ste november de laatste mogelijkheid was voor een succesvolle diplomatieke overeenstemming.
Stimson noteerde in zijn dagboek dat de president over de situatie gezegd had. “dat wij waarschijnlijk aangevallen zullen worden, misschien op de volgende maandag omdat de Japanners er voor berucht zijn om dat zonder waarschuwing te doen. De vraag was hoe wij hun in de positie konden manoeuvreren dat zij het eerste schot afvuren, zonder daarbij zelf al te veel schade op te lopen.”  Condell Hull was het beu om de onderhandelingen met de Japanners voort te zetten; de druk van de Chinezen en de Britten gaf de doorslag. Hull besloot ieder compromis te verwerpen en overhandigende Nomura en Kurusu nog op dezelfde dag het Amerikaanse antwoord op de Japanse voorstellen. De belangrijkste eisen de terugtocht van alle Japanse troepen uit China, na de erkenning van het regime van Chiang Kai-shek door Japan en na de openlijke opzegging van het 3-machten pakt met Duitsland en Italië. De Japanners hadden gehoopt middels hun aanbod van 20 november tot een toenadering van standpunten te kunnen komen. Maar Hull toonde geen enkele tegemoetkoming maar verscherpte de Amerikaanse eisen dermate dat deze voor Tokio onacceptabel werden. Nomura en Kurusu probeerden Hull en Roosevelt tot een tegemoetkoming te bewegen, doch zonder succes. Alle deelnemende partijen was het duidelijk dat dit ultimatum het afbreken van de onderhandelingen en daarmee oorlog betekende. In de ochtend van 27 november belde Defensie-minister Stimson collega Hull op om hem te vragen hoe de gesprekken met de Japanners  waren verlopen. Hull had reeds aangegeven dat hij “de hele aangelegenheid” dacht af te breken en zei nu per telefoon tot Stimson: “ Ik heb het uit mijn handen gegeven en het ligt nu in de handen van U en Knox - Het leger en de Marine”.


Al reeds in februari 1932 had admiraal Harry E. Yarnell tijdens een manoeuvre van de US Navy de mogelijkheid gedemonstreerd met van vliegdekschepen gestarte oorlogsvliegtuigen een verrassingsaanval op Pearl Harbor uit te voeren. De leiding van de US-Navy was het dus in die tijd bekend dat Pearl Harbor vanwege haar afgelegen ligging in geval van een Amerikaans Japanse crisis ieder moment het doel van een verrassingsaanval kon worden. In januari 1940 had Roosevelt de Amerikaanse Pacific-vloot van San Diego aan de kust van Californië naar Pearl Harbor laten verschepen. Roosevelt hoopte met deze  machtsdemonstratie druk op Tokio te kunnen uitoefenen, maar daarbij kwam dat de Pacific-vloot, die op dat moment nog niet op oorlogssterkte was, binnen de reikwijdte van de Japanse vliegdekschepen te liggen. (als lokaas dus)


Op 8 oktober 1940 sprak de opperbevelhebber van de Pacific-vloot Admiraal James O. Richardson tijdens een gesprek met  Roosevelt zich persoonlijk uit tegen een duurzame stationering van de Pacific-vloot in Pearl Harbor. Tijdens dit gesprek vroeg Richardson aan Roosevelt wanneer de USA de oorlog instapt, en deze antwoordde “ De Japanners kunnen het niet vermijden fouten te maken en als de oorlog verder gaat.... zullen ze vroeg of laat een fout begaan, en dat is het moment dat wij in de oorlog stappen” Voor Admiraal Richardson hadden zijn protesten alleen het gevolg dat hij op 1 februari 1941 door Admiraal 
<< Husband E. Kimmel werd vervangen. In januari 1941 werkte Admiraal Isoroku Yamamoto, oppercommandeur van de Verenigde keizerlijke vloot, vanwege de verslechtering van de Japans-Amerikaanse betrekkingen de eerste plannen uit voor een verrassingsaanval op Pearl Harbor. De aanval op Pearl Harbor voor de uitschakeling van de VS Pacific-vloot was slechts een onderdeel van een groter strategisch plan. De Amerikaanse economische oorlog tegen Japan, in het bijzonder het in juli 1941 ingestelde olie-embargo dwong Tokio zich door de bezetting van Nederland Indië zich de toegang tot aardolie en andere grondstoffen te verschaffen. De Amerikaanse en Britse diplomaten hadden tegenover hun Japanse gesprekspartners er geen twijfel over laten bestaan dat die stap tot oorlog met de VS en het Britse imperium betekent. Een eerste aanval van de Japanse Marine in het zuiden van de Pacific naar Nederlands Indië werd echter bedreigd door een mogelijke aanval in de flank door de Pacific-vloot.

Met het oog op de krachtsverhouding tussen de Japanse en Amerikaanse zeestrijdkrachten hield de Japanse marineleiding een ongestoorde operatie van de Zuid-Pacific alleen voor mogelijk na het uitschakelen van de Pacific-vloot. Daarna kon Japan voor zich de noodzakelijke grondstof-bronnen veiligstellen in Zuidoost Azië en tevens op de eilandend rond het Japanse rijk meerdere verdedigingsringen gaan opbouwen. Voor het verdere verloop van de oorlog moest Japan hopen dat de Amerikanen bereid zouden zijn tot een voor Tokio gunstig compromisvoorstel daar anders de VS een strijd met veel verliezen stond te wachten.

Een geslaagde verrassingsaanval tegen Pearl Harbor was daarvoor een eerste vereiste voor de Japanse totale strategie. De opperbevelhebber van de vloot en leger op Hawaï, Admiraal Husband E. Kimmel en Generaal
Walter C. Short >> werden door Washington over de politieke situatie slechts minimaal geïnformeerd en vanaf juli 1941 van alle belangrijke informatie afgesneden. Kimmer en Short kregen niets mee over “Magic” en Pearl Harbor ontving - in tegenstelling tot General Douglas MacArthur - ook geen “Purple (cipher machine)” voor de decodering van de Japanse diplomatieke radioberichten.
Na het overhandigen van het Amerikaanse Ultimatum van 26 november aan de Japanners verwachtte de kring rond Roosevelt binnenkort het uitbreken van de oorlog. Admiraal Kimmel ontving vanuit Washington echter geen waarschuwing, maar kreeg op 27 november het bevel zijn beide vliegkampschepen, de Enterprise en de Lexington naar de eilanden Wake en Midway te sturen. Ze hadden de opdracht jachtvliegtuigen voor het daar aanwezige garnizoenen te transporteren. Daarmee werd de Pacific-vloot in Pearl Harbor van haar slagvaardigste eenheden beroofd. Admiraal Kimmel moest uit dit bevel concluderen dat voor Pearl Harbor geen direct gevaar bestond. De beide vliegkampschepen vaarden op 28 nov resp 5 december Pearl Harbor uit. Intussen had op 25 november een Japanse groep vliegkampschepen, 2 slagschepen en een aantal kruisers, jagers, duikboten en tankers onder bevel van
vice-admiraal Chuichi Nagumo de Hitokappu-bocht in het uiterste noorden van Japan verlaten. Admiraal Yamamoto had het zich uitdrukkelijk voorgenomen de vliegkampschepen terug te roepen in het geval dat de Japanse diplomaten in de laatste minuut nog een succes zouden behalen. Zou dat succes uitblijven dan was 7 december 1941 de geplande aanvalsdatum.


De Amerikaanse cryptologen hadden naast de “Purple (cipher machine)” van het Japanse diplomatieke zendverkeer, nog een groter succes bereikt. Begin oktober 1940 was het een team van specialisten uit het leger en marine gelukt een deel van de “Kaigun Ango” te kraken. Een systeem van 29 verschillende codes die door de Japanse marine werd gebruikt. Onderweg naar hun verzamelpunt bij de Hitokappu-bocht en tijdens de aansluitende opmars richting Hawaï, dus tussen 12 nov en 7 dec. negeerden meerdere Japanse oorlogsbodems van de Eerste Luchtvloot (waaronder het vlaggenschip van het vliegkampschip “Akagi”) het strikte bevel van Admiraal Yamamoto voor het aanhouden van een radiostilte, en gaven elkaar herhaaldelijk de versleutelde positiemeldingen door. De Japanse radioberichten en positiemeldingen werden door de Amerikaanse marineposten en afluistercentra op Corregidor, op Hawaï, in Seattle, San Francisco en Dutch Harbor opgevangen, gedecodeerd en door specialisten van de US-Navy op hun waarde geschat. De leidende officieren van de Amerikaanse afluisterdienst evenals de opperste leiding in Washington waren toen nauwkeurig geïnformeerd dat een Japanse groep van vliegkampschepen met haar doel Pearl Harbor door de Noord-Pacific opstoomde.


Op de zelfde dag toen de vliegkampschepen van Nagumos de Hitokappu-bocht verliet, verzamelde een andere Japanse expeditie-strijdmacht voor de Zuid-Chinese kust. De volgende dagen stoomden zij langs de kust van Indo-China in zuidelijke richting. Hun doel was Brits Maleisië. Intussen werd de inhoud van de in Washington gedecodeerde Japanse radiotelegrammen steeds dreigender. Op 28 november zond BuZa-minister
Shigenori Togo zijn ambassadeur in Washington een radiotelegram van groot belang. Nomura en Kurusu werden medegedeeld: “U beiden, mijne heren ambassadeurs, hebben zich met bovenmenselijke moeite zich ingezet, maar de VS zijn desondanks  nog verder gegaan en hebben vernederende voorwaarden gesteld. Dat was onverwacht en hoogst te betreuren. De keizerlijke regering kan deze op geen enkele manier deze als een basis voor verdere onderhandelingen aanzien. Derhalve zijn ... de onderhandelingen in feite afgebroken. Dat is onvermijdelijk”. De Japanse regering had op dit moment het ultimatum van minister Hull reeds verworpen. De eindtermijn na de dingen “die automatisch hun gang gaan” was verstreken. Numura en Kurusu zouden nu nog voor de schijn verder onderhandelen. Op 30 november lichtte Tokio de Japanse ambassadeur in Berlijn in, dat de onderhandelingen met Washington “nu afgebroken - verbroken zijn”  De ambassadeur zou Hitler en Von Ribbentrop als volgt informeren: “Vertel hen - streng vertrouwelijk - dat er een uiterst gevaar voor een plotselinge uitbraak van een oorlog tussen de Angelsaksische naties en Japan bestaat als gevolg van een  gewapend voorval en voeg er aan toe dat de uitbraak van de oorlog sneller kan volgen dan iemand het kan dromen“.


De inhoud van dit bericht was niet mis te verstaan.

Op 2 december gaf Tokio de Japanse ambassadeur in Washington de order één van hun beide codeermachines met bij behorende codes te vernietigen. Deze maatregel die moest zeker stellen dat codemateriaal en codeermachines niet in handen zullen vallen van de tegenstanders. Dat was gewoonlijk de voorlaatste stap voor het beginnen van een oorlog. Het achterhouden van één van beide machines in de ambassade in Washington diende daartoe dat het Japanse antwoord op het Amerikaanse ultimatum van 26-11 te ontvangen, wat waarschijnlijk een oorlogsverklaring zou zijn.

Op 6 december om 10.40 uur ontving Roosevelt van de Amerikaanse ambassadeur in Londen
John Winant een telegram met een uiterst dringende inhoud. “De Britse admiraliteit berichtte dat heden ochtend om 3.00 uur Londense tijd voor Cambodja Point 2 Japanse eskaders zijn waargenomen, die op 14 uur afstand langzaam richting Kra varen”


Dat betekende dat de Japanse expeditie-strijdmacht, die onder de kust van Indo-China opstoomde, de Golf van Siam bereikt had en nu het schiereiland Kra naderde. Gezien de “ABCD_Overeenkomst” trad het bondgenootschap in werking als de Japanse zeestrijdkrachten de Britse of de Nederlandse koloniën onmiddellijk zouden bedreigen. Met het opdagen van een Japans troepenkonvooi in de Golf van Siam was deze bedreiging dus relevant, en daarmee waren Nederland, Groot Brittanië, en de VS in oorlog met Japan echter zonder dat er een schot gelost was. De daadwerkelijke aanval op Thailand, het schiereiland Kra en Maleisië - de voorfase van de bezetting van Nederlands Indië, zou 14 uur later volgen.

Voor president Roosevelt ontstond hiermee een precaire situatie, omdat de USA zich sinds 6 december 10.40 uur zonder medeweten van het congres en de openbaarheid, op grond van een geheim verdrag zich in oorlog bevonden. De Britten en de Nederlanders keken nu de VS wat meer verplichtend aan om hen te hulp te schieten. In Washington dreigde nu echter een ongekend politiek schandaal. Dit kon alleen vermeden worden als Japan heel spoedig als eerste Amerikaans territorium of strijdkrachten zou aanvallen. Om te bereiken dat de Japanners het eerste schot zouden afvuren mocht Pearl Harbor niet worden gewaarschuwd, wat een groot alarm had betekend alsmede het gevechtsklaar maken en uitvaren van de Pacific-vloot. De talrijke spionnen op Hawaï hadden dit terstond doorgegeven aan Tokio. De verrassing was er dan af geweest en op grond daarvan zou de groep vliegkampschepen van Nagumos waarschijnlijk rechtsomkeer  gemaakt hebben. In dat geval had Roosevelt zich midden een politiek schandaal bevonden hebben wat waarschijnlijk zijn afzetting als president had betekend. En zo werd dus de opperbevelhebbers op Hawaï, Admiraal Kimmel en generaal Short, onthouden van alle relevantie informatie en werden na de aanval als zondebokken voor “de militaire catastrofe”  naar voren geschoven.

Op  6 december  lichte Tokio haar ambassadeur in Washington in wat het uitvoerige antwoord op het ultimatum van BuZa-minister Hull moet zijn geweest en dat in 14 delen werd verzonden. De eerste 13 delen van deze slotboodschap werden ‘s middags door de afluisterpost van de US Navy onderschept en waren op 21.00 uur ontcijferd en vertaald. Om 21.30 uur werden deze Japanse berichten door de dienstdoende marine-adjudant in het Witte Huis Luitenant Schulz overhandigd. De president las het telegram door terwijl zijn eerste adviseur Harry Hopkins bij hem in de buurt was. Roosevelt gaf het papier aan Hopkins en zei: “Dat betekent oorlog!”  Waarop Hopkins sprak: “ Omdat de oorlog met een voordeel voor de Japanners begint is het nu jammer dat wij zelf niet de eerste klap kunnen uitdelen en de Japanse verrassingsaanval kunnen verhinderen”. De president knikte en antwoordde: “ Nee, dat kunnen we niet doen. We zijn een democratie. Wij zijn een vredelievend volk. Wij hebben een goede roeping”.


Op dit moment lag het nog open wat deel 14 van het Japanse bericht zou inhouden en wanneer Nomura en Kurusu de uiteindelijke oorlogsverklaring zou overbrengen. Naar wat er in Port Arthur in 1904 gebeurde plegen de Japanners de overhandiging van de oorlogsverklaring en het uitvoeren van de aanval gelijktijdig te doen. De uitbraak van de oorlog was nu nog een kwestie van uren, maar in de nacht van 6 op 7 december heerste in Washington een zeldzame apathie. In de morgen van 7 december ontving de afluisterpost van de US-Navy deel 14 van het Japanse bericht. Numura en Kurusu ontvingen de instructie de oorlogsverklaring op 13.00 uur Washington-tijd  op het Amerikaanse BuZa-ministerie te overhandigen. 13.00 uur in Washington is vanwege de tijdsverschuiving 7.30 op Hawaï, kort na zonsopgang. Naar militaire richtlijnen een ideale tijd voor een verrassingsaanval. De leidende verbindingsofficier in Washington had er nu geen twijfel meer aan dat Pearl Harbor het aanvalsdoel van de Japanners zou zijn en drong er bij de chef van de Admirale staf er sterk op aan onmiddellijk een waarschuwing naar Hawaï te sturen. Maar Admiraal Stark verklaarde dat hij daarvoor toestemming nodig heeft van de Generale stafchef van het leger, Generaal Marshall, voordat hij dat besluit kon nemen. Stark kon Marshall echter niet bereiken, want de generaal maakte uitgerekend op deze voormiddag een twee en half uur durend rond-ritje. Pas om 11.25 uur keerde Marshall op zijn bureau terug, las het gedecodeerde Japanse verklaring en stelde een algemeen gehouden waarschuwing aan generaal Short op. Dit telegram stuurde hij - alhoewel hem ook de zender en de telefoonverbinding van het ministerie van Defensie ter beschikking stonden alsmede de sterke zender  van US Navy en die van de FBI, via de commerciële zender van RCA waarbij hij ieder urgentie-kenmerk wegliet ! Dit gegeven hield in dat de waarschuwing van Marshall voor het eerst 7 uur na het begin van de aanval, toen de Japanse vliegtuigen allang waren teruggevlogen op het bureau van generaal Short lag. Men kan er vanuit gaan dat Marshall en Stark de waarschuwing aan Pearl Harbor opzettelijk vertraagden. In de nacht van 6 op 7 december 1941 hadden de groep vliegkampschepen van admiraal Nagumos Pearl Harbor tot op 230 mijl genaderd. Vanaf 6.00 uur startte de eerste golf van de vliegtuigen. De garnizoenen en vlooteenheden waren volledig verrast toen vanaf 7.55 uur de Japanners met 350 vliegtuigen in 2 golven aanvielen. De verrassing was compleet. 5 slagschepen, 3 jagers en 3 hulpschepen zonken, 3 slagschepen, 3 lichte kruisers, 1 jager en een hulpschip waren min of meer beschadigd. Bovendien werd het grootste deel van de Amerikaanse vliegtuigen op de grond vernietigd.

Zowaar konden de meeste gezonken of beschadigde schepen weer gelicht en gerepareerd worden, maar dat zou voor een deel nog jaren duren. De verliezen aan mensen bedroegen 2326 doden en 1109 gewonden. De Japanners verloren slechts 27 vliegtuigen en 5 kleine duikboten. Daarbij hadden de Amerikanen geluk bij een ongeluk. Admiraal Nagumo verzuimde het met een derde aanvalsgolf de olievoorraadtanks te vernietigen. Dat zou het voor Pearl Harbor onmogelijk gemaakt hebben om voor de  de US-Navy nog langer als steunpunt te dienen. Ook was het minstens zo belangrijk geweest om de Amerikaanse vliegkampschepen te vernietigen, want deze oorlogsschepen hebben zich als bijzonder belangrijk wapen in de Pacific-oorlog bewezen. Nadat men de eerste klap te boven was stelde de leiding van de US-Navy vast dat zij de Japanners alleen met vliegkampschepen en zware kruisers effectieve weerstand konden bieden. Slagschepen zouden in de Pacific nog slechts een tweederangs rol spelen.

De Amerikaanse openbaarheid was door de regering over de werkelijke stand van zaken m.b.t. Japan in het duister gelaten, en toonde zich over de hoge verliezen in Pearl Harbor zich geshockeerd. Hierbij kwam dat Nomura en Kurusu vanwege een ongelukkige vertraging de Japanse oorlogsverklaring met 1 uur en 20 minuten te laat hadden overhandigd. Dus na het begin van de aanval, i.p.v. onmiddellijk daarvoor. Deze ongelukkige gang van zaken moest de indruk wekken van een geniepige streek door Japan in de publieke opinie en is verantwoordelijk voor de legende dat Japan de USA zonder oorlogsverklaring had aangevallen. De Amerikaanse pers beschikte daarmee alle noodzakelijke handgrepen om de Japanse aanval als een geniepige laffe aanval neer te zetten en naar de regelen der kunst propagandistisch uit te buiten. De binnenlandse tegenstanders van Roosevelt, de “isolationisten” waren door Pearl Harbor in 1 klap monddood gemaakt.


Hitler had de Japanse BuZa-minister
Yosuke Matsuoka tijdens zijn bezoek in het voorjaar van 1941 in Berlijn verzekerd dat Japan geen oorlog met Groot Brittanië en de USA hoefden te vrezen, omdat in dat geval Duitsland en Italië voor het “Drie-mogendheden-pakt” gaan staan en gelijk in de oorlog tegen de VS zullen stappen.

De Duitse leiding werd door Pearl Harbor - ondanks de aanwijzing uit Tokio “ dat de uitbraak van de oorlog sneller volgen kan dan wie dan ook kan dromen” volledig verrast. Op de morgen van 8 december gaf Hitler de leiding van de Duitse Kriegsmarine het bevel niet meer terughoudend te zijn en meteen het vuur op Amerikaanse schepen te openen. De oorlogsverklaring tussen het Duitse rijk en de VS was nu nog een kwestie van formaliteit, en President Roosevelt was door de Amerikaanse afluisterdienst geïnformeerd dat Hitler beloofd had om aan de zijde van Japan ten strijde zou gaan. Roosevelt besloot de oorlogsverklaring aan de Duitsers over te laten en Hitler stelde intern deze vraag : “ Een grootmacht als Duitsland verklaart zelf de oorlog en wacht niet tot hij verklaard wordt”.

De Japanse bondgenootschap was voor het Derde Rijk van groot strategisch belang. Terwijl de Duitse Kriegsmarine - met uitzondering van de duikboten - wat kracht betreft onbeduidend was, was de Japanse marine na de US Navy en de Royal Navy de derde zeestrijdkracht ter wereld. Dat betekende dat de Japanners de Amerikanen in de Pacific voorlopig voor langere tijd bezig zouden houden. De US Army was bij het oorlogsbegin een klein beroepsleger die eerst d.m.v. dienstplicht uitgebouwd moest worden. En dat kost tijd.. Het Amerikaanse leger zou niet voor eind 1942 in staat zijn tot grote offensieve operaties. Daarmee zou Duitsland dus nog één jaar hebben om met de Sovjetunie definitief af te rekenen en de 2-frontenoorlog te beëindigen. Op 11 december verklaarden de regeringen van Duitsland en Italië de USA de oorlog. Door de intrede van de VS werd de oorlog in Europa en het Verre Oosten voor het eerst een wereldomspannend conflict, wat we de Tweede Wereldoorlog noemen.


AuteurDr Walter Post

Vertaling         Willem Zweers

 
Aanloop WO2aanloop_WO2.html
   
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
  
QuizQuiz_WO2.html
 
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
  
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html


Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html



RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html



Her-bewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html


1 september 19391_september_1939.html
Plan Hitler
1939Plan_Hitler_1939.html
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
ContactContact.html
 
Aanloop WO2aanloop_WO2.html
   
Gerd Schultze RhonhofGerd_Schultze_Rhonhof.html
  
QuizQuiz_WO2.html
 
Voor-geschiedenisVoorgeschiedenis_WO2.html
SamenvattingSamenvatting.html
  
Rel. Duitsland
Gr.Brit.Relatie_GB-D.html


Rel. Duitsland
FrankrijkRelatie_F-D.html
Marokko crisisMarokko_geschiedenis.html
Bagdag SpoorlijnBagdad-spoorweg.html
Sarajevo 1914Sarajevo_1914.html
Verdrag van VersaillesVersailles.html
SaargebiedSaargebied.html



RijnlandRijnland.html
Anschluss OostenrijkAnschluss_Oostenrijk.html
SudetenlandSudetenland.html
TsjechiëTsjechie.html
MemellandMemelland.html
Economie interbellumEconomie_interbellum.html



Her-bewapeningherbewapening.html
Minderheden PolenMinderheden_Polen_interbellum.html
Politiek PolenPolitiek_Polen_interbellum.html
Rel. Duitsland Polen ’18-’39Relatie_Polen_Duitsland.html
DanzigDanzig_1939.html
Hitler-Stalin PaktHitler-Stalin-pakt.html


1 september 19391_september_1939.html
Plan Hitler
1939Plan_Hitler_1939.html
Hitler of RooseveltRoosevelt.html
VideoYouTube.html
Links & VerwijzingenLinks_en_verwijzingen.html
ContactContact.html